گزارش سفر علمی ترکیه
420 بازدید
تاریخ ارائه : 1/10/2013 9:34:00 AM
موضوع: سایر

 

بسم الله الرحمن الرحیم

موضوع: گزارش سفر علمی اساتید سطوح عالی حوزه علمیه قم به کشور ترکیه

این سفر به همت معاونت امور بین الملل حوزه علمیه قم انجام گرفت. اهداف این سفر آشنایی اساتید سطوح عالی حوزه علمیه قم، با اساتید دانشگاه ها، حوزویان، علماء  ائمه جمعه و جماعت اهل سنت و شیعه، بازدید از کتابخانه بزرگ دنیا در استانبول و وجود کتب ذی قیمت و منحصر به فرد آن، بازدید از موسسات مذهبی و فرهنگی کوثر، موسسه آل البیت ( ع) ، زینبیه (س) ، دیدار با روحانیون شیعی، آشنایی با فرهنگ و بافت اجتماعی، سیاسی، دینی، مذهبی، و فرقه علویون ترکیه، آشنایی با سطح معلومات علمی، مذهبی مردم و مقایسه آن با نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران، وضعیت معیشت مردم و مقایسه آن با مردم ایران، بافت شهر سازی، حمل و نقل شهری، آشنایی با دروس دانشگاه الهیات استانبول و آنکارا، کیفیت دروس دانشگاه های ترکیه و استاندارد جهانی آن، وجود کرسی آموزش زبان فارسی، آشنایی با قانون اساسی ترکیه، دیدار با ایرانیان مقیم ترکیه، آشنایی با طبیعت، محیط زیست، آب و هوا ، رطوبت محیط، دیدن مناظر زیبای دریا های اطراف استانبول، آشنایی با حمل و نقل دریایی، وجود قایق های تفریحی و راکد به صورت رستوران، آشنایی با موزه و مسجد ایا صوفیا، آشنایی با طرز رانندگی و رعایت حق تقدم  و احترام مردم به پرچم ترکیه و سابقه تاریخی آن، آشنایی با جمعیت ترکیه و شهرهای مهم ترکیه، وجود آزادی در بی دینی و اشاعه آن در مدارس، دانشگاه ها، رسانه ها و غیره. کنترل مردم از طریق دوربین مخفی در جامعه، کاهش نا هنجاریهای اجتماعی و وجود امنیت اجتماعی، آماده سازی کشور در حد استانداردهای اروپایی  توسط دولت تا ورود به اتحادیه اورپا. قیمت بنزین در حد نرخ اروپایی و تاثیر آن بر تورم و نرخ اجناس،


روز اول صبح 21 / 06 / 1390

حرکت به ترکیه

ساعت یک بامداد هیئت علمی، متشکل از آقایان حجج الاسلام و المسلمین علی محمدی خراسانی ، سید عباس سید کریمی، محسن قنبری آلانق، علی نامدار واسکی، سید رضا فاطمی نیا، علی همت بناری و بنده محمد تقی پاشایی، راس ساعت هشت و نیم به اتفاق شش نفر از آقایان به ترکیه رفته و آقای سید رضا فاطمی نیا به علت موانع نظام وظیفه و خروج از کشور، بعد از دو روز به ما ملحق شدند.

بعد از سه ساعت پرواز وارد فرودگاه آتاترک استانبول شده و از طرف کنسول، جناب آقای مقتدری کارشناس کنسول از ما استقبال، و ما را به محل اسکان رهنمایی نمودند.

ناهار را مهمان آقای رحمانی مسئول موسسه آل البیت (ع) صرف نمودیم.

موسسه آل البیت (ع) زیر نظر آیت الله سیستانی اداره می شود،  کارهای فرهنگی از جمله انتشار کتاب، ترجمه کتاب و فروش کتب مذهبی را بعهده دارد.

 

روز اول عصر 21 / 06 / 90

کتابخانه سلیمانیه استانبول

 بعد از صرف ناهار برای بازدید از کتابخانه بزرگ ترکیه به نام سلیمانیه واقع در جنب مسجد سلیمانیه  به آنجا رفتیم، بعد از معرفی اعضاء و حوزه عملیه قم و کتابخانه آیت الله العظمی مرعشی نجفی ره که سومین کتابخانه بزرگ دنیا محسوب می گردد.

مسئول کتابخانه، که مردی متواضع بود و این تواضع را بنا به قول خودش از علماء حوزه علمیه قم آموخته بود. وی اظهار می داشت که علماء بسیار تواضع دارند و برای درس دادن روی زمین می نشینند، در دفتر کارش دو میز قرار داشت، یکی بزرگتر از دیگری بود که از مدیران سابق به او رسیده بود و از آن که کوچکتر و محقرتر بود، استفاده می کرد.

وی اظهار می داشت، این کتابخانه به دستور سلطان سلیمان قانونی ساخته شده است، و بزرگترین کتابخانه کشور ترکیه و در دنیا رتبه اول را دارا می باشد. و در اینجا کتب خطی نفیسی از هزار و سیصد سال تا کنون جمع آوری شده است.

در این کتابخانه 72 % آثار عربی 23% آثار ترکی استانبولی و مابقی آثار فارسی وجود دارد. آثار فارسی بین هشت تا ده هزار جلد کتاب است.

هیئت علمی ضمن تشکر از رئیس کتابخانه و فراهم نمودن فرصت برای هیئت علمی، هدیه ای  را به رسم یاد بود، به ایشان اهداء نمود.

( بنده نیز کتاب بهشت و بهشتیان از دیدگاه قرآن خود را به آن کتابخانه اهداء نمودم، شاید ثوابی برایم منظور شود.)

در پایان  از مسجد سلیمانیه بازدید نمودیم.

این مسجد کنار دریا است که به دستور سلطان سلیمان قانونی از قویترین سلاطین عثمانی ساخته شده است، بطوریکه از پنچره های آن تنگه زیبای بسفر و پل بزرگ آن دیده می شود.

حکومت عثمانی دارای سی و شش حاکم بوده و حدود ششصد سال توانستند در ترکیه و کشور های اردن، عراق، حجاز، لبنان، فلسطین، بالکان، و قبرس حکومت کنند. و در جنگ جهانی اول توسط دولت انگلیس و آتا ترک، کودتا صورت گرفت و دولت عثمانی ساقط شد.

بعد از مسجد سلیمانیه بازدید از مسجد سلطان احمد بود این مسجد در مقابل ایا صوفیا که قبل از اسلام کلیسا بوده و از دوران بیزانس بجا مانده است، سطان احمد آنرا بزرگتر از ایاصوفیا ساخت تا ایاصوفیا را تحت الشعاع قرار دهد.

 

روز دوم صبح 22 / 06 / 90

بنیاد ایسام

دومین روز را از مرکز تحقیقاتی بنیاد ایسام وابسته به سازمان دیانت آغاز نمودیم ،  این مرکز که پانزده سال از عمر آن می گذرد، کمک کار سازمان دیانت است. (سازمان دیانت تمام امور مذهبی ترکیه را بعهده دارد) در این بنیاد، دائره المعارف اسلامی که تا کنون چهل و چهار جلد آن چاپ شده این دائره المعارف درباره مذاهب، ملل، منابع، علماء اسلام تدوین شده است،  و همچنین تنظیم تمام پرونده های محاکم ترکیه از قدیم و جدید را مدون کرده اند.

کتابخانه این مرکز مشتمل بر سیصد هزار جلد کتاب  از ساعت 9 صبح تا 11 شب باز است، دانشجویان و مردم می توانند از آن استفاده کنند.

در این کتابخانه اکثر کتب به زبان ترکی استانبولی و حدود 54000 جلد کتاب عربی و  5400 جلد کتاب فارسی وجود دارد.

آدرس سیزده اثر مرحوم علامه حلی (ره) در آنجا وجود دارد که در کتابخانه سلیمانیه نگهداری می شود.

کتابفروشی این مرکز دارای کتب در موضوعات مختلف است. این کتاب فروشی  کتاب توضیح المسائلی که قدر جامع فتاوای علماء شیعه در آن جمع آوری شده بود را جهت نیاز مردم تدوین کرده است.

(پیشنهاد می شود، توضیح المسائل مراجع معظم تقلید و منابع شیعی، به آن کتابخانه ارسال شود، تا جهت استفاده و فروش به شیعیان در آنجا انتشار یابد.)

 

کنسولی ایران در استانبول

بعد از بازدید از مرکز ایسام به کنسولی ایران رفته و با سر کنسول و رایزن فرهنگی و کارمندان آنجا آشنا و بعد از نماز جماعت و صرف ناهار به باز دید از ساختمان قدیمی کنسولی  که قدمت آن به زمان ناصر الدین شاه قاجار می رسد و بنا شده انجام رفتیم این ساختمان با آن که از چوب ساخته شده بود ولی دارای استحکام زیادی است.

بعد از خدا حافظی از خط ویژه ترن وای هر چه سریعتر به موسسه کوثر رفتیم.

ماشین های سفارتخانه های کشورها از امکانات ویژه ای در کشور ترکیه برخوردارند، از آن جمله عبور از خط ویژه اتوبوس و تران وای که بوسیله با کارت مخصوصی که جلوی ماشین نصب شده است و روی آن نوشته شده، تشریفات، برای تامین امنیت بیشتر صورت می گیرد.

ترن وای های برقی از وسط خیابان عبور می کند، و مانند قطار روی ریل آهنی با چرخ های آهنی حرکت می کنند دارای چند واگن می باشد.

رانندگی در استانبول پانزده میلیونی به خاطر رعایت حق دیگران و عبور از میان خطوط و وجود چراغ های راهنمایی منظم که سه سبز و یک قرمز و نیز رعایت حد فاصله با خودروی جلویی بسیار روان و در حرکت است، و مانند اروپا می باشد، با اینکه قیمت بنزین هر لیتر سه هزار تومان است، ولی مردم زیادی دارای خودروی سواری اند، صبح ها و عصر ها بعد از تعطیلی ادارات ترافیک سنگین تر است.

مسافت استانبول از شرق تا غرب آن 140 کیلو متر می باشد، و علت آن اینستکه شهرداری برای ساخت مسکن به مردم اجازه تخریب جنگل های اطراف اسانبول را نداده است، و مردم به ناچار اطراف اتوبان آسیا بطرف اروپا شهرک های مسکونی ساخته اند و به وسیله خط (بی آر تی) از اتوبوسهای دو واکنی شرکت واحد استفاده می کنند. البته کامیون ها از کمربندی عبور می کنند.

در استانبول مترو نیز فعال است.


موسسه کوثر

بعد از  صرف نهار در کنسول ایران به طرف، موسسه فرهنگی تحقیقاتی و انتشاراتی کوثر رفتیم و از نزدیک با کارگزاران آن آشنا شدیم. تمام کارگزاران آن از روحانیون فارغ التحصیل حوزه علمیه و جامعه المصطفی قم هستند، و با فروش طلای همسران خود اقدام به انتشار یک کتاب نموده اند و اکنون 200 کتاب و نیز تفسیر المیزان و کتب کودکان و دوبلاژ فیلم های تولید شده در ایران را ، مانند سریال امام علی (ع) و امام حسن (ع) و حضرت یوسف (ع) وغیره کار خود را با جدیت و علاقه زیاد پی گیری می کنند،  این افراد ضمن کار در موسسه به امر تبلیغ در مناسبت های مختلف اشتغال دارند، خداوند به آنان برکت دهد.

(یک جلد کتاب خود را جهت ترجمه و انتشار در اختیارشان قرار دادم.)

 

روز سوم 23 / 06/ 90

دانشکده الهیات دانشگاه مرمره

صبح روز سوم بازدید از دانشکده الهیات استانبول وابسته به دانشگاه مرمره ترکیه  بود، این دانشکده دارای 2500 دانشجو لیسانس و900 نفر ارشد ودکترا و 140 استاد که 20 نفر آن زن هستند، می باشد، که 60% زن و 40% مرد هستند.

الیاس چلبی معاون دانشکده می گفت: در چند سال پیش اگر کسی زبان فارسی و عربی نمی دانست روشنفکر و با سواد نبود.

اکنون در این دانشکده زبان فارسی آموزش داده می شود و دویست دانشجو در آن مشغول تحصیل هستند.

یکی از همراهان ضمن معرفی اعضاء هیئت و حوزه علمیه قم، روش آموزشی و علوم تحصیلی در حوزه علمیه و نیز آموزش علوم مختلف در حوزه علمیه را برای آنان بازگو نمود.

معاون دانشکده الهیات اظهار می داشت دانشجویان یک سال اشتغال به زبان عربی و سپس وارد مقطع تحصیلی لیسانس می شوند، لیسانس چهار سال و ارشد دو سال و دکترا چهار سال اضافه می شود.

وی افزود در اینجا سه آکادمی وجود دارد: آموزش اصلی اسلامی (فقه و کلام و فلسفه)، فلسفه غرب و هنر اسلامی و موسیقی.

وی افزود ما با دانشگاه تهران و جامعه المصطفی العالمیه قم ارتباط داریم. و بزودی همایش فارابی را برگزار می کنیم.

(پیشنهاد می شود کتب فارسی به آنجا ارسال شود، خصوصا صحیفه نور امام خمینی (ره)  به زبان فارسی و ترکی استانبولی.  بنده نیز کتاب خود را به آنجا اهداء نمودم.)

 

روز سوم 23 / 06/ 90

موسسه زینبیه استانبول

عصر روز سوم بازدید از موسسه زینبیه ی استانبول بود، این موسسه را روحانیون شیعه فارغ التحصیل از نجف و قم اداره می کردند، این گروه شامل بیش از دوازده نفر از روحانی به ریاست شیخ صلاح الدین کارهایی از قبیل ساخت مسجد بزرگ که دارای شش طبقه شامل دو طبقه زیر زمین و پارکینگ و دو طبقه تجاری و سالن بزرگ مسجد و یک، نیم طبقه فوقانی برای بانوان و یک طبقه برای کارهای فرهنگی، نشریه و سالن غذا خوری می شد که در حال ساخت بود، ستون ها و سقف آن ساخته شده ، و نیازمند کمک های مالی شیعیان هستند.

از کارهای دیگر این موسسه برگزاری مراسم عاشورا و تعزیه خوانی مدرن و به روز است.

در پایان بنده و آقای محمدی به دو مسجد شیعیان رفته و بعد از نماز جماعت توسط امام راتب به مدت 15 دقیقه سخنرانی نمودیم، که توسط امام جماعت به ترکی ترجمه شد.

 

روز چهارم صبح 24 / 06/ 90

حوزه علمیه دیانت

صبح بازدید از مرکز آموزش علوم دینی اهل سنت در استانبول دیانت بود.

مدیر این مرکز آقای نور الدین مختار آجار ضمن خوشامدگویی به هیئت علمی اساتید سطوح عالی حوزه علمیه قم، اظهار داشت، در این مرکز دانشجویان حدود دو سال و نیم آموزش

می بینند و دانشجویان بعد از آموزش، موذن، امام جماعت و خطیب مساجد می شوند.

وی اظهار داشت، این مرکز وابسطه به سازمان دیانت است، و دانشجویان در این دو سال و نیم تحصیل 9 ماه صرف ونحو و ترجمه ترکی به عربی و بالعکس و بلاغت در بیان و کتابت سپس بعد از امتحان به مرحله تخصصی راه پیدا می کنند و در مرحله تخصصی 6 دوره داریم که شامل تفسیر، تاریخ، و اصول آن ، حدیث و ترجمه قرآن، است که همه افراد اعم از امام جماعت و موذن و خطیب باید بگذرانند.

روز چهارم عصر 24 / 06/ 90


مسجد ابوطالب (ع)

بازدید از مسجد حضرت  ابوطالب (ع) شیعیان استانبول بود، این مسجد دارای مساحت 600 متر مربع و دارای یک گنبد بزرگ و مناره مجلل است. امام جماعت آن تحصیل کرده قم بود که حدود 13 سال در قم درس خوانده بود.

سپس به طرف حوزه علمیه شیعیان استانبول رفتیم که توسط دوازده نفر از روحانیون فارغ التحصیل قم اداره می شود،  فعلا دارای دو طلبه می باشد و در ماه مبارک رمضان آموزش قرآن و احکام برای بانوان توسط بانوی طلبه برگزار می شود.

از ما تقاضای کمک مالی جهت اداره آن حوزه کردند. (ماهیانه مبلغ 500 لیره ترکیه که معادل 350000 تومان می باشد بابت اجاره مکان حوزه می دادند.)


مسجد ایرانیان

بعد از دیدن حوزه علمیه، به طرف مسجد ایرانیان مقیم استانبول رفتیم، این مسجد توسط شخصی به نام خان که اصالتا ایرانی بوده و در استانبول مقیم بوده و بعد از فوت مادرش این مسجد را بنا کرده است و اکنون قدمت آن بیش از صد سال است و در وسط کاروانسرایی قرار دارد.

بعد از برگزاری نماز جماعت و دعای کمیل، شام مختصری  را صرف کرده و به اقامتگاه رفتیم.

 

روز پنجم 25 / 06 / 90

آنکارا

ساعت شش صبح به طرف آنکارا حرکت کردیم و بعد از شش ساعت حرکت و طی مسافت 550 کیلومتر  راس ساعت 12 به خانه فرهنگ جمهوری اسلامی ایران رسیدیم.  بعد از آشنایی با رایزن فرهنگی ایران در ترکیه جناب آقای دکتر منفرد به مصلی نماز جمعه که بزرگترین مسجد آنکارا می باشد رفتیم، این مسجد ظرفیت 20000 نفر را دارای است، و بعد از شرکت در نماز جمعه، در اتاق امام جماعت آقای اسماعیل جوشار جلسه ای را با ایشان داشتیم. وی در شانزده سالگی امام خمینی (ره) را در بورسا به همراه پدرش ملاقات کرده و امام ره به پدرش فرموده بودند، این جوان آینده خوبی دارد و مرد بزرگی می شود. وی می گفت اگر چه مردی بزرگی نشدم ولی مسجد بزرگی را خداوند به من داده است.

بعد از خدا حافظی برای صرف نهار که به دعوت رایزن فرهنگی صورت گرفته بود، به رستوران رفتیم.

بعد از صرف نهار به دیدار دانشکده الهیات آنکارا رفتیم، بعد از معرفی اساتید حوزه علمیه و معرفی اساتید دانشکده توسط رئیس آن چند تن از اساتید آن، بنام پرفسور حسن کامل و حسن اونات بیان می داشتند ما با ایرانیان دوستی دیرینه ای داریم که دین خود را از علماء ایران اخذ کرده ایم.

ترک ها دارای دو امپراطور بزرگ بوده اند، یکی سلجوقیان و دیگری عثمانی بود. ما مشترکات زیادی داریم که می تواند در پیوند دو ملت ایرانی و ترک دخیل باشد، من قبلا از ایران و شهر قم دیدار نموده ام و با حوزه علمیه قم آشنا هستم.

رئیس دانشگاه اظهار داشت که این دانشگاه بیش از 63 از تاسیس آن می گذرد که دارای 100 استاد و 1100 دانشجو دارد، در کتابخانه این دانشگاه بیش از 70 هزار کتاب وجود دارد.


روز ششم 26 / 06 / 90

 قلعه آنکارا

صبح روز ششم  بعد از بازدید بازار آنکارا، به قلعه باستانی شهر آنکارا رفته و از آنجا دیدار کردیم.

قبل از اذان ظهر برای دیدار از شیعیان آنکارا به مسجد الله اکبر رفته و با امام جماعت  آن به نام شیخ حسن که از چهل سال پیش تا کنون امام این مسجد را عهده دار است ملاقات نمودیم،  وی می گفت تنها امام جماعت و روحانی آنکارا بنده هستم و تا کنون نتوانستم به مسافرت بروم.

شیعیان در آنکارا حدود 5 تا 10 هزار نفرند و دارای یک مسجدند.

بعد از ظهر به طرف استانبول رفته و ساعت دوازده شب به محل سکونت رسیدیم.

 

روز هفتم صبح 27 / 06 / 90

مسجد ایا صوفیا

صبح روز هفتم از مسجد و موزه ایا صوفیا دیدار کردیم این مسجد قبل از اسلام کلیسا بوده و معماری آن از دوران بیزانس است و اکنون به عنوان موزه برای باز دید کنندگان مسلمان و غیرمسلمان باز است.

عصر روز هفتم به بازار بزرگ استانبول رفتیم، قیمت ها گرانتر از ایران بود، شاید بجهت گرانی سوخت و گرانی دستمزد باشد، بطوریکه همان شلوار ترکیه در ایران یک سوم قیمت است.

 

روز هشتم صبح 28 / 06 / 90

حرکت به ایران

ساعت 9 صبح بطرف فرودگاه رفتیم بعد از دو ساعت تاخیر راس ساعت 2 بطرف ایران حرکت کرده و بعد از دو و نیم ساعت وارد فرودگاه امام خمینی (ره) شدیم. جناب مستطاب حجت الاسلام و المسلمین حاج سید اخلاقی به دیدار ما آمده بودند که ما را شرمنده نمودند.

خداوند به تمام دوستان همراه و عزیزانی که در معاونت بین الملل خصوصا آقایان حجج الاسلام زمانی، مشفقی، آل ایوب، ضیایی، فدایی، هاشمی، جعفری و همه عزیزان که ما را در این سفر یاری نمودند، و از کسانی که ما را در ترکیه پذیرایی نمودند تشکر کرده، و از خداوند آرزوی سلامتی و برکت برای آن عزیزان را مسئلت دارم.

 

دست آوردهای سفر

1  آشنایی با مراکز علمی، دانشگاهی، حوزوی، مساجد، کتابخانه ها، شیعیان ترکیه و جمعیت آنان، موسسات انتشاراتی، موزه ها، شرکت در نماز جمعه اهل سنت و دعای کمیل شیعیان.

2  معرفی حوزه علمیه قم و مراکز علمی وابسته به آن ، توسط هیئت علمی به مراکز علمی ترکیه.

3  آشنایی با جمعیت ترکیه، دین، مذهب، اقلیتهای دینی، نظرات سیاسی دولت مردان ترکیه، شناخت احزاب، آشنایی با زبان و رسم الخط ترکیه.

4 -  آشنایی با رسم الخط عربی قبل از جمهوریت و شناخت بیشتر با تفکرات آتاترک، رئیس جمهوری ای که دولت عثمانی را با کودتا برکنار نمود.

5 -  آشنایی با پرچم و اهمیت آن در نزد مردم.

6 -  آشنایی با بافت اجتمایی،  مذهبی و لائیک در ترکیه.

7 -  آشنایی با قانون اساسی.

8 -  آشنایی با روحانیون و ممنوعیت پوشیدن لباس در مجامع عمومی و پوشیدن لباس روحانی فقط در محراب نماز، و تراشیدن ریش و بستن کروات بهنگام قرائت خطبه های نماز جمعه.

9 -  وجود حدود صد هزار کارمند اداری، امام جماعت و جمعه، موذن، قاضی و مدرس در سازمان دیانت که امور دینی ترکیه را بعهده دارد. وجود روحانیونی که توسط مردم اداره می شوند و وابسته به دولت نیستند.

10 -  آشنایی با روحانیون شیعی و مساجد آنان و سخنرانی در مجامع آنان و استقبال خوب از طرف آنان.

11 -  آشنایی با موسسات فرهنگی و انتشاراتی شیعیان و چاپ بیش از دویست عنوان کتاب و دوبلاژ فیلم های  ایرانی و نشر کتب کودک و طراحی جلد گرافیک کتاب و دیگر کارهای علمی.

12 -  آشنایی با روحانیون شیعی که فارغ التحصیل حوزه علمیه قم بوده اند و با تلاش وجدیت هر چه تمام، مردم را با آئین اسلام و مکتب اهل البیت (ع) آشنا می کنند.

13  آشنایی با ساخت مسجد بزرگ شیعیان در استانبول و نیز مراسم عزاداری در روز عاشورا.

14   وجود حوزه علمیه شیعیان در استانبول و تعداد دوازده روحانی مدرس.

15  آموزش قرآن و احکام توسط مدرس زن به بانوان در ماه مبارک رمضان و مناسبتهای دیگر.

16   آشنایی با ایرانیان مقیم استانبول و مسجد والده خان با قدمت 60 ساله و شرکت در نماز و دعای کمیل آنان و اظهار خرسندی بسیار از حضور ما در جمع آنان.

17  آشنایی با  کنسولگری استانبول با قدمت بیش از صد سال و سر کنسول و رایزن فرهنگی ایران در استانبول و کارهای فرهنگی کنسولگری.

18   دیدار با رایزن فرهنگی در آنکارا و فعالیتهای آن.

19   آشنایی با ایرانیان مقیم ترکیه و اقشار مختلف آنان.

20   احترام بسیار زیاد از طرف ایرانیان، شیعیان، مراکز علمی و دانشگاهیان ترکیه.

21  اصرار و سفارش بسیار زیاد از طرف روحانیون و شیعیان ترکیه،  بر مسافرت های علمی توسط علماء حوزوی قم به سراسر ترکیه.

22   نیاز ضروری به کتب حوزوی و معارف اسلامی و پاسخ به شبهات دینی.

23 آشنایی با جغرافیا و طبیعت ترکیه، استانبول، آنکارا و جنگل های اطراف شهر زیبای استانبول و ساختمانهای قدیمی و جدید اطراف دریای مدیترانه، اژه، مرمره و پل زیبای بین آسیا و اروپا و نیز کمربندی استانبول و خیابان 140 کیلو متری استانبول و شهرک های اطراف آن و هوای بسیار مطبوع و نسبتاً کمی مرطوبی استانبول بود.

24 آشنایی با قیمت ها و نرخ میوه، پوشاک، اجاره بها منازل، هتل، کرایه اتوبوس، سواری، نرخ بنزین، هواپیما، لوازم خانگی، اتومبیل و نیز نرخ نان، برنج و غذای آماده در رستوران بود.

25 آشنایی با توریست های کشورهای غربی و در آمده حاصل برای ترکیه.

26 آزادی و بی بند و باری در مجامع عمومی، وجود زنان بدون حجاب و عریان، سبقت گرفتن زنان ترکیه از زنان غربی در بی حجابی و بی بند و باری، فروش مشروبات الکلی در بازارها، وجود آرایشگرهای مرد برای بانوان و آقایان در محل مشترک در انظار عمومی، وجود قمار خانه و کازینو، وجود استخرهای مختلط بانوان و آقایان، وجود دوربین های نظارتی در سطح شهر برای کنترل مردم، و رانندگی آنان.


محمد تقی پاشایی قم المقدسه


22 / 7 / 1390  مطابق 16 ذی القعده 1432